یکشنبه 8/9/1388 فرهنگسرای ارسباران
مثل هر هفته فیلمی دیگر از سینمای ایران مورد نقد و بررسی قرار گرفت و این بار قرعه با کتاب قانون بود فیلمی که قبلا دیده بودیم و نقدی هم در موردش نوشته بودیم و شخص بنده این فیلم را از لحاظ مضمونی پسندیده بودم .
مطلب اضافه تری که می خواهم بگویم این است که کتاب قانون فیلم مضمون است و به غیر مضمون و فیلمنامه چیز دیگری برای عرضه ندارد . فیلمی ژورنالیستی است تا فیلم سینمایی . قرار است پیام داده شود و چگونگی گفتن پیام اصلا اولویت کار نیست . اولین نکته خنده دار فیلم عکس رحمان توانا ( پرویز پرستویی ) در جبهه است که پشت یک خمسه خمسه انداخته است . اکثریت بیننده ها متوجه می شوند که این عکس صحنه ای از لیلی با من است می باشد و عکس خمسه خمسه مونتاژ شده است و خنده دار بودنش این است که چه خلاقانه این فیلم شده سابقه جبهه آقای پرستویی .
نکته فوق العاده ابتدایی فیلم که ساختاری است و بعد مضمونی تیتراژ انیمیشن وار ابتدایی است که با عکس های پشت سر هم مفهوم غیبت کردن ها و نظر دادن های خانم ها دیده می شود که هر یک در مورد دختری صحبت می کنند تا پیر پسرشان رحمان را متاهل کنند .
عنصر برجسته فیلم ، فیلمنامه محمد رحمانیان است . حتی بازی پرویز پرستویی هم چیز دندان گیری ندارد و فقط چند بار تیک های همیشگی زیر پوستی پلک پایین چشم چپش خودنمایی کرد ولاغیر .
بازی دارین حمزه خوب است . وقتی متوجه می شویم که ایشان فرانسوی است و فارسی بلد نیست و دیالوگهای فارسی فیلم را زیر نظر پرویز پرستویی از حفظ می گوید تحسینش می کنیم .
فیلم و صحنه های خارج از کشورش قرار بود در روسیه اتفاق بیافتد ولی به گفته کارگردان دلایل سیاسی و ... جلوی سفر گروه را به این کشور گرفت و لبنان کشوری با چندین مذهب و دین به عنوان مقر این اوج داستانها قرار گرفت . قرار بود شخصیت دختر لاییک باشد ولی چون هدف مرکزی این بوده که برتری اسلام ناب نشان داده شود نقش ژولیت ( آمنه) فردی مسیحی مومن نشان داده شد که به اسلام گرایش پیدا می کند و اسلام را بهتر می بیند .
در این جلسه مازیار میری به عنوان کارگردان . محسن علی اکبری به عنوان تهیه کننده و کیوان کثیریان به عنوان مجری منتقد حضور داشتند . فیلم دیده شد و بعد سخنانی زده شد .
اولین نکته ای که مطرح شد بازخوردهای فیلم بود . اگر دیده باشید فیلم فروش نسبی خوبی هم داشته است . یکی از فیلمهایی است که برای نقد و نظر از محدوده منتقدان هم خارج شده و سیاستمداران و مسئولین نظام را هم به میدان کشانده است . از جمله این افراد جناب آقای حداد عادل و آقای علی مطهری بودند . کلیت نظر ها نسبت به فیلم مثبت بود ولی عده ای عقیده دارند که فیلم برای داخل خیلی خوب است و خودمان را نقد می کند و آینه ای است که نقصهای خود ما را به ما نشان می دهد ولی صلاح این است که فیلم اکران خارجی نداشته باشد . چون این شرایط را ندارد . خارجی ها احساس می کنند که اسلام این است و ایران اسلامی همین اسلام است . در حالی که همه می دانند اسلام ایران آن چیزی نیست که در کتاب قانون می بینیم . ما ایرانی ها خیلی منطقی تر از این افراد هستیم . اگر فیلم گونه ای بود که ما متوجه شویم قشری خرافاتی و خشک مذهب را نقد می کند حرفی نبود ولی در این فیلم به غیر کوکب که آنهم فقط کودک درونش خرافات را نمی پذیرد شخصیت دیگری نشان نمی دهد تا نماینده قشر اکثریت باشد . فیلم حکم می دهد که اسلام به این روز افتاده و بعد آن را نقد می کند . در حالی که جامعه ما این را نمی گوید .
جامعه ما در کل به سمت مردم سالاری دینی . انرژی هسته ای و رسیدن به قله های علم . سفرهای استانی و عدالت . سخنرانی های خارجی و دیپلماسی تهاجمی . شهاب 3 و نیروی نظامی تدافعی و ..... می رود و در این سیاست ها اندک نشانه ای از خرافات و ... دیده نمی شود . ظلم است که داستان این فیلم را به کل جامعه تعمیم دهیم . ولی اگر از این نظر که فیلم قرار است پیام دهد به این سمت نرویم خیلی خوب هم هست .
نکته مهم این جلسه اظهارات موج سبزی مازیار میری بود . اولا هنرمند مملکت که قرار است راه برای ما نشان دهد در سخیف ترین ظاهر هنری تیشرت سبز پوشیده بود که مثلا بگوید من هم موج سبزی هستم . دوم اینکه اظهاراتش بوی بدی می داد . فکر می کرد بزرگترین حرف روی زمین را زده است و چنان مظلوم نمایی می کرد که بیا وببین . مازیار میری را همه کسانی که سینما را دنبال می کنند می شناسند . وی از فیلم قطعه ناتمام با مظلوم نمایی و جنجال آفرینی خواسته نامی دست و پا کند و اخیرا هم سر سریال گاو صندوق هم دیدید که پس از پخش اولین قسمت اعلام کرد که صداوسیما بدون دلیل فیلم مرا توقیف کرده و دلیلش را هم نمی گویند . اولا سریال اولین قسمتش هم پخش شده بود و فردا دومین قسمتش هم پخش شد و دوما سریال ایشان چیز دندان گیری هم نبود . مردم شاهد ضعیف ترین سریال این سال هستند که هیچ نکته چالش بر انگیزی هم ندارد چه برسد به این که توقیف هم شود . ( مازیار میری با این اظهرات زنده است ) این جماعت موج سبزی دائما به دنبال راهی هستند که مورد توجه باشند و البته کلک مازیار میری برای کتاب قانون نگرفت . با اینکه جعفری جلوه معاونت سینمایی قبل مخالف شدید فیلم بود و 35 دقیقه از فیلم را کوتاه کرده بودند و ایشان دلایل خودش را داشته و ربطی به جسور بودن مازیار میری نداشته است ولی دکتر حسینی وزیر ارشاد فعلی این فیلم را پسندیده و دستور اکرانش را داد و معادلات مازیار میری را بر هم زد . چرا که این فیلم توقیف می شد چه صحبتهایی که زده نمی شد و چه تهمت هایی که به دولت و ... داده نمی شد .
نقطه اشتراک بینندگان و کارگردان در این است که فیلم مسلمان را نقد می کند و نه اسلام را . واین خیلی خوب است که به خودمان بگوییم اگر این راه را بریم راه اسلام نیست و ربطی به اسلام ندارد . ولی دیدگاه کارگردان با ما متفاوت است که در این جلسه دیده شد . اینکه صاحب واقعی اثر محمد رحمانیان است که ایشان یکی از درام نویس های برجسته تئاتر هستند ( همسر مهتاب نصیر پور ) و مازیار میری هم به نوعی مخاطب این کلام است و نه مالکش . پس ایشان نباید این فیلم را در راستای عقاید شخصی خود مطرح می کردند که کردند . مازیار میری گونه ای صحبت می کرد که گویی این نوع مسلمانی را از جانب دولت حاضر می بیند . در حالی که همین دولت مخالفتی با فیلم ندارد و در این دولت این فیلم اکران شده است .
آقای مازیار میری از تریبون به دست آمده سوء استفاده کرد . اینکه خطاب به موج سبزی ها اعلام کرد حوادث اخیر باعث شده که ما در دنیا سربلند باشیم . آیا با این دیدگاه صلاح است که فیلم را اکران جهانی کرد؟ وقتی کارگردان اثر به هر نوعی می خواهد وضعیت موجود جامعه را با وضعیت حاکم بر فیلمش مقایسه کند نباید مواظب بود ؟
مثل خبر اخیری که شنیده شد آیت الله مکارم شیرازی گفته بود در دنیا دروغگویی زیاد شده است و در خبر ها آمده بود در این وضعیت حکومتی دروغ بیداد می کند . به واقع چه اصراری هست نسبت دادن های بیخودی به دولت به هر قیمت ممکن ؟
در اینجا جواب یکی از دوستان را که می گفت در این دولت ریاکاری بیشتر شده هم بگویم که اصلی ترین عامل دشمنی مخالفان دولت با دولت و مردان دولتی این است که ریای آن را قبلا دیده اند . اگر ذهنیت بد از بسیجی هست به خاطر ریاکاری های گذشته است . اگر از حزب اللهی جماعت نگرش درستی نیست به خاطر ریاکاری های قبل است . اگر به این نتیجه رسیده اند که دولتی جماعت دزد هستند و همه به دنبال قدرتند به خاطر این است که در گذشته این چیزها را دیده اند . وقتی حرف از آدم مومن زده می شود سریعا آدمی اخمو و آدم فروش و ریشو و غیر اجتماعی و سبک مغز و جیره خوار به ذهن متبادر می شود و همه این ذهنیت ها از گذشته است . هر کس در این دولت به غیر توانایی توانست رشد کند و با ریا به مدارج عالی رسید آن وقت حرف شما درست .
جالب این که فضای باز فرهنگی را در این دولت شاهد هستیم . همین دولت درباره الی را از محاق توقیف خارج کرد تا بهانه دست دشمنان ندهد . نه اینکه به خاطر بهانه ندادن این کار را کرد . بلکه این دولت مثل دولت های قبل شیشه خورده ندارد که بخواهد بترسد . همین دولت به رنگ ارغوان را که وزیر اطلاعات دوره قبل توقیف کرده بود را از توقیف خارج کرد .
تنها موردی که اخیرا در شورای بازخوانی و صدور پروانه ساخت مشکل پیدا کرده فیلمنامه مهرشاد کارخانی است که دلیل عدم صدور پروانه به ان بیش از حد تلخ بودن فیلمنامه است . چه اصراری هست به اسم فیلم فرهنگی فیلمنامه تلخ بنویسیم و توقع داشته باشیم دولت هم از ما حمایت کند و اگر نکرد بگوییم دولت فرهنگی نیست ؟
کتاب قانون با اینکه نوشته تحقیق شده بکر و پر محتوای محمد رحمانیان است ولی نباید توسط مازیار میری ابزاری شود برای تخریب دولت و تبلیغ موج سبز و ... .
همین دولت داعیه اول مبارزه با افراط و تفریط است و به نحو احسن نیز عمل می کند . ما هم به عنوان طرفداران دولت این فیلم را در حد خودش پسندیدیم ولی اگر فیلم بخواهد گنده تر از دهانش فریاد بزند محکوم به زیاده گیی خواهد شد . کتاب قانون دائما در سطح بحث می کند و فیلمی کاملا سطحی است . قضاوتش بر مبنای ظواهر دین است . نکته جالبی که می توان به آن اذعان کرد این است که فیلم فقط آیاتی از قران را که احکام و فروع دین را مد نظر قرار دارد را حلاجی می کند . در حالی که اسلام قبل از فروع دین اصول دینی را دارد که مهم تر هستند .
همه می دانیم غیبت کردن بد است و همه ادیان هم به انجام ندادن آن تاکید کرده اند . حالا وقتی کارگردان این مسئله را نقد می کند آیا درست حرفهای خود را انجام می دهد ؟
آیا وقتی در فیلم می بینیم که خانواده رحمان به زور آمنه صبح ها نماز می خوانند و در نبودش سه هفته ای سجاده ها را هم باز نمی کنند ( شدیدا اغراق آمیز و توهین آمیز ) درستش که نماز خواندن است را توجیه می کند ؟
مثلا آمده فلسفه نماز را برای ما بازگو کند ؟ آیا به زور نماز خواندن مسلمان بودن است ؟ آیا نماز برای این نیست که با خدا راز و نیاز کنیم ؟ درست نماز این نیست که در حین عمل به آن با خدا عشق بازی کنیم ؟ چرا اشاره ای به این مقوله نمی شود ؟
نقد مسلمان زمانی مورد قبول است که خود منتقد مسلمان تر باشد . اسلامی تر به دنیا نگاه کند . مغز خودش بسته نباشد .
آیا خود مازیار میری و کیوان کثیریان از بالا به این مقوله نگاه می کنند و یا خود درگیر قضیه هستند ؟
مازیار میری گفت جامعه ما به سمت بدی در حال حرکت هستند . مثل سکانسهای چند نقش فیلم همه در حال شبیه شدن به همند . نشد که بگیم چرا لباس سبز پوشیدی ؟ شما خود را شبیه دیگران کرده ای و یا ما ؟ اکثر طرفداران احمدی نژاد به هیچ وجه مثل هم فکر نمی کنند و روش ها و عقاید مختلف دارند . این انتقاد را ما باید بکنیم که چرا موج سبزی ها همه یک جور فکر می کنند و البته هدف مشخصی هم ندارند .
نکته مسلم این است که مازیار میری درد دور شدن از دین را ندارد . ایشان از اینکه اسلام در خطر است ناراحت نیست . ایشان یک مقوله انحرافی که قشر کمی را شامل می شود را علم کرده است تا با آن بدون اینکه جایگاهش را داشته باشد اسلام را نشانه برود و به زور القا کند که داریم به این سمت می رویم و دولت را سردمدار این حرکت معرفی می کند . نکته ای که در کتاب قانون دغدغه ایشان است نکته آنچنان جدید و کشف شده ای هم نیست . مسلما هر کس ایرانی مسلمان باشد به این رفتارهای انحرافی می خندد . مسلما اگر منطقی باشیم مخالفت اسلام با گوشت خوک را مثل رییس اداره فقط غیر شرعی بودن آن نمی دانیم . بلکه مردم می دانند که گوشت خوک به چه دلیلی غیر شرعی خوانده شده است . ایران اسلام را به خاطر منطقش خواسته است و نه به خاطر ترس و خرافات و ....
در ضمن شدیدا خواستار نقد مسلمانی هستیم و نقد کردن مسلمان هیچ اضطراب و ترس و توقیف و ... به دنبال نخواهد داشت. اگر اگاه انه و با سواد بالا به این راه وارد شویم هر گونه تنشی در این راه وارد نیست . اسلام خیلی بزرگتر از آن است که با این مسایل خراب شود . 90 در صد مشکلاتی که بوجود می آید به خاطر مشکل داشتن صورت مسئله نیست . اتفاقا باید اشکال را در سوال کننده دید .
اخیرا یکی از نماینده ها برای محکوم کردن هدفمند سازی یارانه ها از حذف یارانه ها انتقاد کرده بود . در حالی که حذف با هدفمند سازی زمین تا آسمان توفیر دارند . انتقاد با پاک کردن صورت مسئله که انتقاد نیست ؟ اتفاقا مخالفت این افراد با دولت شبیه مخالفت خانواده رحمان با آمنه است . پذیرش یک سری امور خارج از تصور برای این افراد سنگین است و اسمش را می گذارند دولت غیر کارشناسی .
کتاب قانون هم با پاک کردن صورت مسئله زنده است . دنیایی را خود ساخته است و به نقد آن می پردازد . در حالی که دنیای ما آنگونه نیست .
نکته جالب جلسه این بود که مازیار میری موج سبزی ها را کوکب های جامعه خواند ( البته اشاره مستقیم به این کلمه نکرد ) گویی کسانی که در راه اعتلای کشور تلاش می کنند و دستاوردهای عظیم علمی دارند و بدون سرو صدا تلاش می کنند غیر کوکب هستند .
نکته جالب تر جلسه اظهارات کیوان کثیریان بود که چند بار از جانب مجری مراسم اقای هاشمی با نام متخصصی فرهیخته مورد خطاب قرار گرفت ( که چنین چیزی اصلا واقعیت ندارد ) . ایشان وضعیت اسف بار تر از مازیار میری داشتند . ایشان بدتر از همه این فیلم را بهانه ای برای نقد ایدئولوژی و ... هم قرار دادند .
در حالی که ایدئولوژی هیچ ربطی به این مظاهر سطحی دین ندارد . گویی جمهوری اسلامی ایران می خواهد مراسم سفره حضرت ابوالفضل را به کل دنیا تبلیغ کند . خنده دار نیست ؟ آیا این متخصص درک و فهمش از یک بچه هم کمتر نیست ؟
از سویی دیگر همین آقای کثیریان اعلام کرد که فیلم خیال ندارد بگوید کل جامعه ما اینطوری است. ( که البته چون با جامعه احمدی نژادی مشکل دارد آخرش گفت جامعه همینطوری است )
همین کثیریان مخالف درجه 1 فیلم اخراجی ها بود . در اینجا می گوید فیلم همه را خرافی نمی داند در حالی که فیلم نماینده ای از قشرهای دیگر را نشان نمی دهد ولی در مورد اخراجی ها گفته بود که ده نمکی حق ندارد کل جبهه را لات نشان دهد . در حالی که در اخراجی ها نماینده همه نوع قشر هم دیده می شود و بیننده قاضی می شود و فقط از زاویه لاتها به جنگ می نگرد و بس .
این قضیه مهم است که ده نمکی خود جنگ را از نزدیک دیده است و یک جنگ ندیده به او تهمت دروغگویی و زیر پا گذاشتن ارزشها می زند ولی مازیار میری که مجتهد نیست و از سخیف ترین زاویه به دین می نگرد برایش هورا می کشند . این تناقض من را که مشکوک می کند . شما را نمی دانم .
در ضمن منتقدین فوق فوقش درام را بشناسند و از ساختار چیزی بیشتر بدانند که نمی دانند . دلیل ندارد موضوعی جنگی و یا دینی را هم منتقد ناقص السواد اظهار نظر کند ؟
یکی از صحنه هایی که از فیلم حذف شده صحنه ای است که در یک نما دو دیوار را می بینیم . روی یکی عکسی از سید حسن نصرالله و روی دیوار دیگر عکس زنی غربی و تبلیغاتی اونور آبی . شاید کارگردان خواسته بگوید مسلمانی یعنی این .
مازیار میری ها حتی فلسفه حجاب را هم نمی دانند . فیلم کتاب قانون مثل آدمی است که فاحشه چادری را نقد می کند و حکم صادر می کند که چون پشت چادر فاحشه است پس چادر و چادر ها خرافاتند . در حالی که اسلام دین از درون به بیرون رسیدن است . چادر نتیجه حجب درونی است . باید عمل افراد را دید و وقتی فردی از ظاهر نتیجه گیری می کند باید به دیدگاهش شک کرد . زمانی بود که مدیری خرافی با حرفی حقیقی مخالفت می کرد . حالا هنرمندان ما از عموم مردم عقب افتاده اند و خرافی حرف می زنند . خواهشا سریع تر برسید . ظرفیت تمکیله ها ؟
نکته آخر هم در مورد کار سینمایی باید بگویم که تکرار نکته اول متن هست و آن رعایت نکردن قواعد ساختاری است . در این جلسه توسط کثیریان اعلام شد که اگر ساختار رعایت نشده است به خاطر این نیست که فلانی بلد نیست . بدانید بلد است و سواد را دارد و خودش نخواسته رعایت کند . چون مضمون از فرم مهمتر بوده است . این جواب را همیشه شنیده ایم و نخ نما شده است .
کسی که ادعای فیلمسازی می کند هیچ بهانه ای برای عدم رعایت ساختار نباید داشته باشد . سینماگر سینما گر است . اگر قرار است بر مضمون تکیه کند باید به روزنامه ها برود و مقاله بنویسد . این را ما می دانیم که روشنفکران در این دایره قرار می گیرند و اگر روشنفکر باشی نیازی نیست قواعد را رعایت کنی ولی خارج از خط این افراد حرکت کنی به جای بخشش های کیلومتری کولیس در دست می گیرند و میکرونی به قضاوت می پردازند . همین افراد رفتارشان را با ده نمکی بررسی کنید تا متوجه شوید که من چه می گویم . در حالی که ده نمکی خیلی بهتر از خیلی ها که مدعی هم هستند سینما را رعایت کرده بود .
آخرین جمله من هم این است . مازیار میری نه تنها اتفاقی نیست .بلکه جرقه هم نیست . حریفش نسیم بهاری است و با فوت خاموش شدنی است
